Ιστορία του Μάτε (Yerba Mate)
Το Yerba mate είναι καταγεγραμμένο επιστημονικά με την λατινική ονομασία llex paraguariensis. Ταξινομήθηκε για πρώτη φορά στα επιστημονικά βιβλία βοτανολογίας από τον Ελβετό βοτανολόγο Μωυσή Μπερτόνι (Moses Bertoni), ο οποίος εγκαταστάθηκε στην Παραγουάη το 1895.
Το φυτό mate, llex paraguariensis, όταν είναι σε νεαρή ηλικία έχει την όψη ενός θάμνου, στην ενήλικη και πλέον ζωή του έχει την μορφή δέντρου και μπορεί να φτάσει τα 15-20 μ ύψος. Τα φύλλα του είναι 7-11 εκ. σε μήκος και 3-5 εκ. σε πλάτος.
Η περιφέρεια του φύλλου είναι οδοντωτού σχηματισμού. Φέρει άνθη μικρά σε μέγεθος, χρώματος πρασινωπού-άσπρου με τέσσερα χωρίσματα ως πέταλα. Επίσης φέρει καρπούς σε μορφή κόκκινου δρύπη 4-6 χιλ. σε διάμετρο.
Το είδος llex paraguariensis ανήκει στα αειθαλή είδη. Δηλαδή τα φύλλα του είναι πράσσινα καθόλη την διάρκεια του χρόνου.
Το yerba mate έχει μια πολύ συναρπαστική ιστορία. Πιστεύεται ότι αρχικά έχει ανακαλύφθει και χρησιμοποιηθεί από τους αρχαίους ιθαγενείς Guarani που κατοικούσαν στην Παραγουάη και τη Βόρεια Αργεντινή. Πιστεύεται ότι βελτίωσε σημαντικά την υγεία και την ευημερία τους, προσφέροντας αύξηση στην σωματική ενέργεια και αντοχή, διατηρώντας παράλληλα την νοητική λειτουργία τους σε εγρήγορση.
Το Yerba Mate έχει πλέον καθιερωθεί ως το εθνικό ποτό στην Παραγουάη, την Αργεντινή και την Ουρουγουάη και επίσης σε μεγάλο βαθμό καταναλώνεται στη Βραζιλία, το Περού και τη Χιλή. Λόγω των ευεργετικών ιδιοτήτων του για την υγεία του ανθρώπου, καθιερώθηκε γρήγορα ως ένα από τα ευνοημένα ποτά στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Επίσης συχνά προστίθεται σε διάφορα φυτικά φάρμακα στην Νότια Αμερική, οι οποίοι πιστεύουν ότι ενεργοποιεί και ενισχύει τα οφέλη των φαρμάκων.
Όταν οι Ισπανοί κατακτητές κατέλαβαν τους Guarani και τις γειτονικές φυλές, έχει αναφερθεί ότι παρατήρησαν αμέσως την σωματική ευρωστία και την άριστη υγεία των κατοίκων, συμπεριλαμβανομένων του ήθους και της φυσικής τους ευτυχίας.
Οι ντόπιοι είπαν στους Ισπανούς ότι το μυστικό τους είναι η καθημερινή πόση αφεψήματος από το φυτό Yerba mate. Εξήγησαν ότι ο Θεός το είχε χορηγήσει στους πρόγονους τους, ως ένα ιδιαίτερο δώρο και ανταμοιβή για την δικαιοσύνη τους, και ότι πίνοντας το ποτό τους διαβεβαίωσε για την υγεία και το σθένος.
Αφού άκουσαν την ιστορία, οι Ισπανοί ιερείς δήλωσαν ότι το φυτό αυτό προέρχεται από ένα παγανιστικό θεό και συνεπώς είναι διαβολικό, και απαγόρευσαν άμεσα την κατανάλωση του Yerba mate από τους ντόπιους, με την ποινή του αφορισμού.
Στη συνέχεια οι ιερείς ισχυρίστηκαν ότι το Yerba Maté είναι αφροδισιακό, και συνεπώς αντίθετο προς τις αρχές της Εκκλησίας. Και ότι η κατανάλωση του είναι ένα θανάσιμο αμάρτημα. Οι ντόπιοι δεν ενδιαφέρθηκαν για τις εισηγήσεις των ιερέων και συνέχισαν παραδοσιακά την κατανάλωσή του αφεψήματος.
Με την αυξανόμενη όμως ζήτηση του ποτού, οι Ισπανοί συνειδητοποίησαν ότι θα μπορούσαν να κάνουν περιουσίες από τον έλεγχο της παραγωγής και της πώλησής του φυτού. Οι ντόπιοι είχαν τεθεί σε δουλεία και απαιτείτο να εργάζονται στις φυτείες προς όφελος των κατακτητών τους. Οι συνθήκες εκμετάλλευσης ήταν απάνθρωπες από τους Ισπανούς, οι οποίοι ισχυρίζονταν ότι είναι δικαιούχοι τους, και θα έπρεπε να κατασκευάσουν δρόμους για τη μεταφορά του νέου «πράσινου χρυσού» για την εξαγωγή σε γειτονικές χώρες και την Ισπανία.
Οι Ιησουίτες στην Παραγουάη, αφού έγιναν εξαιρετικά πλούσιοι από την υποχρεωτική δουλεία των ιθαγενών, επέβαλαν πλέον στους ιθαγενείς ότι το Yerba mate δεν είχε αποκαλυφθεί στους ντόπιους από ένα ειδωλολατρικό θεό, αλλά από το Θεό των Χριστιανών, και έτσι η κατανάλωσή του έπρεπε πλέον να ενθαρρυνθεί.
Augustin Saint-Hilaire, Aimé Bonpland, Moisés Santiago Bertoni